قلعه‌هاى اسماعيليان در سال 656 هجرى نزد آنان ماند و در همين دوران بود كه مهم‌ترين كتاب فلسفى خود شرح الاشارات و التنبيهات را به رشته تحرير درآورد . خواجه نصير الدين طوسى در سال 672 هجرى درگذشت و در شرايطى كه آثار ارزشمندى در فلسفه ، كلام ، رياضيات و نجوم و همانند آن از خود به جاى گذاشته بود ، در كاظمين به خاك سپرده شد . از مهم‌ترين آثار وى مىتوان تجريد الاعتقاد را نام برد . اين كتاب يكى از آثار سنتى كلام شيعه است كه مباحث كلامى را با فلسفه در آميخته است . مهم‌ترين شرح تجريد ، شرح علامه حلى با عنوان كشف المراد است كه هنوز از اعتبار علمى بالايى برخوردار و كتاب درسى حوزه‌هاى علميه است . « 1 » از كتب مهم ديگر خواجه مىتوان از الفصول النصيرية ، قواعد العقائد و تحرير الكلام ياد كرد . تأثير تفكرات خواجه بر خلف خود بسيار است ؛ به نحوى كه هنوز امتزاج فلسفه با كلام و حتى برترى يافتن فلسفه بر كلام در انديشه شيعه به خوبى هويدا است . 8 . علامه حلّى : حسن بن يوسف بن مطهر ملقّب به علامه حلّى در سال 648 هجرى در حلّه ديده به جهان گشود . وى نخستين دوران دانش‌اندوزى خود را نزد پدر گذراند و افزون بر آن در محضر دايى خويش محقق حلى ( م 676 ه . ق ) ، احمد بن طاووس ( م 673 ه . ق ) ، على بن طاووس ( م 664 ه . ق ) ، خواجه نصير الدين طوسى ( م 672 ه . ق ) و ابن ميثم بحرانى علم آموخت . علامه حلى در دربار سلطان محمد الجايتو يا خدابنده كه از سال 694 هجرى به اسلام گرويده بود ، جايگاه برجسته‌اى داشت و بر اثر اين پيوند اولجايتو رسما در سال 709 هجرى به مذهب تشيع گرويد و اين مذهب را در حوزهء فرمانروايى خود رسمى اعلام كرد و دستور داد نام دوازده امام را در خطبه‌هاى نماز جمعه ذكر كرده و بر سكه‌ها نام آنان را به جاى نام خلفاى چهارگانه حك كنند . علامه حلى كه در سال 726 هجرى در حله درگذشت ، آثار گوناگونى در زمينه‌هاى مختلف علوم اسلامى از تفسير و حديث گرفته تا فلسفه و كلام پديد آورد ، و بخش مهمى از اين آثار نيز به ما رسيده است .

--> ( 1 ) . مادلونگ ، مكتب‌ها و فرقه‌هاى اسلامى در سده‌هاى ميانه ، ص 134 و 135 . از آن جمله مىتوان از شرح‌هاى كسانى چون قوشچى ، فياض لاهيجى ، مقدس اردبيلى و شعرانى نام برد .